Gdy jeszcze gościł na ziemi

Złe mu w gościnie tej było -

Miał serca, serca za wiele,

I to go właśnie zgubiło.



Był jak ta harfa eolska,

Co drży za każdym powiewem,

Miotany na wszystkie strony

Miłością, bólem i gniewem.



Greckiego piękna kochanek,

Czciciel potęgi i czynu,

Marzył o duchach niezłomnych

I szukał ludzi wśród gminu.



I bratnie podawał dłonie,

I wierzył, że pójdą razem

Zbratani wielkością celu,

Spojeni krwią i żelazem.



Anioła widział w kobiecie -

Lecz ta mu serce rozdarła,

A bracia? - ci go zawiedli,

Więc miłość ziemska umarła.



Kraj swój miłował rodzinny

Tęsknym uczuciem sieroty

I wierzył w zwycięstwo ducha,

W tryumf wolności i cnoty;



Wierzył, że naród szlachetny

Nie ginie i nie umiera,

Że znajdzie w każdym swym synu

Mściciela i bohatera.



Więc kiedy ujrzał nareszcie

Rozwiane najświętsze mary,

Strasznego rozbicia świadek

Ostatniej pozbył się wiary;



A chociaż uszedł przed wrogiem,

Nie uszedł potwarzy ciosu

I nie miał z kim się podzielić

Goryczą swojego losu.



I błądził wśród obcych ludów

Nieznany, samotny człowiek;

I umarł z dala od swoich -

I nikt mu nie zamknął powiek -



I nikt już o nim nie wspomni -

I jest już garścią popiołów -

A twarda ziemia wygnania

Na sercu cięży jak ołów.



28 wrzesień 1869


Poświęcona F.V.Kvapilowi



Od kolebki biegła za mną

Czarodziejska baśń tęczowa

I szeptała wciąż do ucha

Melodyjne zaklęć słowa.



Urodzona nad wieczorem

Z cichych gawęd mych piastunek,

Spala ze mną, na mych ustach

Kładąc we śnie pocałunek.



I budziła się wraz ze mną,

I wraz ze mną ciągle rosła,

I z kołyski na swych skrzydłach

W jakiś dziwny świat mnie niosła...



Ponad morza purpurowe,

Ponad srebrne niosła rzeki,

Po zwodzonym moście tęczy

W cudowności świat daleki...



Otworzyła mi zaklęciem

Brylantowy w skałach parów

I wkroczyłem raz na zawsze

W kraj olbrzymów, widm i czarów.



I zamknęły za mną wrota

Jakieś wróżki czy boginie,

Więc na całą życia kolej

Szedłem błądzić w tej krainie.



W tej krainie, w której wszystko

Ożywioną bierze postać,

W której każdy głaz ma duszę

I człowiekiem pragnie zostać...



Złotolistnym szedłem gajem,

Gdzie się wszystko skrzy i złoci,

Gdzie zakwita skryty w cieniu

Tajemniczy kwiat paproci.



Szedłem gajem, gdzie dokoła

Śpiewające szumią drzewa,

Gdzie młodości wiecznej źródło

Czyste wody swe rozlewa.



I witały mnie po drodze

Rozmarzone oczy kwiatów,

Co patrzyły tak wymownie

W niezmierzoną przestrzeń światów.



I witały ludzkim głosem

Różnobarwnych ptasząt chóry,

Ukazując dalszą drogę

Nad przepaści brzeg ponury.



Ja słuchałem śpiewnej wróżby

I z ożywczej piłem fali,

I w głąb dzikszej coraz puszczy

Niestrwożony szedłem dalej.



Próżno groźne widma straszą,

Próżno kłęby gadzin syczą,

Biegłem naprzód, zapatrzony

W jakąś jasność tajemniczą.



I przebyłem czarne puszcze,

I spienionych wód odmęty

I stanąłem u stóp góry

Prostopadle na dół ściętej.



Na jej szczycie błyszczał zamek,

Kryształowy gmach olbrzyma,

Co zaklęciem w swojej mocy

Najpiękniejszą z dziewic trzyma.



Przed zamczyskiem stoją smoki

I te paszczą swą czerwoną

Ogień złoty i różowy

Pod obłoki w górę zioną;



Swe spiżowe jeżąc łuski,

Bronią skarbu zaklętego,

Najpiękniejszej z wszystkich dziewic

W kryształowym zamku strzegą.



Jednak mimo czujnej straży

Jam ją ujrzał na skał szczycie

I odgadłem, żem tu przybył,

Aby dla niej oddać życie.



Miała gwiazdę na swym czole,

Pod nogami sierp księżyca,

Błękit niebios w swoich oczach

I aniołów cudne lica;



I od razu swym spojrzeniem

Zaszczepiła miłość w duszę -

I poznałem, że koniecznie

Do niej w górę dążyć muszę.



Więc po nagiej, gładkiej ścianie,

Zapatrzony tylko na nią,

Na powojów wiotkich splotach

Zawisnąłem nad otchłanią.



Coraz wyżej pnąc się hardo,

Już widziałem ją przy sobie...

I w zachwycie do królewny

Wyciągnąłem ręce obie.



Miałem schwycić ją w objęcia...

Gdy powojów pękły sploty -

I upadłem w głąb otchłani,

Gdzie z ran ginę i tęsknoty.



Lecz choć z serca krew upływa,

Choć w przepaści ciemnej leżę,

Jeszcze wołam: "Za nią! za nią!

Idźcie gonić, o rycerze!



Idźcie piąć się w górę, w górę,

Ponad ciemnych skał krawędzie!

Może przyjdzie kto szczęśliwy,

Co ją weźmie i posiędzie.



Choć nie dojdzie - chociaż padnie,

Przecież życia nie roztrwoni,

Bo najlepsza cząstka życia

W takiej walce i pogoni.



Warto choćby widzieć z dala

Ów zaklęty gmach z kryształu,

Warto, płacąc krwią i bólem,

Wejść w krainę ideału.



Gdyby przyszło mi na nowo

Od początku zacząć życie,

Biegłbym jeszcze po raz drugi

Za tą piękną na błękicie!"



21 czerwiec 1879