Gdy jeszcze gościł na ziemi

Złe mu w gościnie tej było -

Miał serca, serca za wiele,

I to go właśnie zgubiło.



Był jak ta harfa eolska,

Co drży za każdym powiewem,

Miotany na wszystkie strony

Miłością, bólem i gniewem.



Greckiego piękna kochanek,

Czciciel potęgi i czynu,

Marzył o duchach niezłomnych

I szukał ludzi wśród gminu.



I bratnie podawał dłonie,

I wierzył, że pójdą razem

Zbratani wielkością celu,

Spojeni krwią i żelazem.



Anioła widział w kobiecie -

Lecz ta mu serce rozdarła,

A bracia? - ci go zawiedli,

Więc miłość ziemska umarła.



Kraj swój miłował rodzinny

Tęsknym uczuciem sieroty

I wierzył w zwycięstwo ducha,

W tryumf wolności i cnoty;



Wierzył, że naród szlachetny

Nie ginie i nie umiera,

Że znajdzie w każdym swym synu

Mściciela i bohatera.



Więc kiedy ujrzał nareszcie

Rozwiane najświętsze mary,

Strasznego rozbicia świadek

Ostatniej pozbył się wiary;



A chociaż uszedł przed wrogiem,

Nie uszedł potwarzy ciosu

I nie miał z kim się podzielić

Goryczą swojego losu.



I błądził wśród obcych ludów

Nieznany, samotny człowiek;

I umarł z dala od swoich -

I nikt mu nie zamknął powiek -



I nikt już o nim nie wspomni -

I jest już garścią popiołów -

A twarda ziemia wygnania

Na sercu cięży jak ołów.



28 wrzesień 1869


Przekleństwa synu! co Kaina piętnem

Straszysz w dzień biały Chrystusową trzodę,

Przybywaj do mnie! w uciśnieniu smętnem

Znajdziesz dla siebie gorycz i ochłodę.

Znanyś mi z dawna, gdy życiem namiętnem

Przyniosłeś duszy swojej wieczną szkodę,

Rzuciwszy cnoty gościniec utarty

I do bram niebios biegnąc, i odparty.



Lepiej ci było wraz z bracią Ablową

Przeżuwać życie na pokory zębie,

Kochać na rozkaz i wierzyć na słowo,

Paląc na stosie ofiarnym gołębie;

Niźli do boju stanąwszy z Jehową,

Przeglądać bytu i nicestwa głębie.

Nie byłbyś nosił fatalnej pieczęci,

Na którą z wstrętem patrzą wniebowzięci!



Lecz tym, czym jesteś, skazany na piekło!

Tym cię mieć pragnę! gościu mój posępny!

Bo jakieś echo podziemne mi rzekło:

Że los nasz jeden, że i ja występny,

Czemu tym bardziej wierzyć teraz muszę,

Gdy jasne niebo z piersi mej uciekło,

I sam zostałem, nieprzystępny skrusze,

A tylko jednej rozpaczy przystępny.



Razem więc z tobą, synu potępienia,

Nad Babilonu wodami usiędziem,

A nieśmiertelni wielkością zwątpienia,

Z swej piersi głosu strasznego dobędziem;

Z Prometeuszów wiecznością cierpienia

I z sępem żądzy, męczarni narzędziem,

W własnej niemocy skowani łańcuchy,

Zostaniem bratnie dwa stracone duchy!



Lecz nim utoniem w niepamięci fali

Przed okiem ludzi skryci w obłok czarny,

Niech ich pieśń nasza gromem wstydu spali:

Że w nikczemności pędząc żywot marny,

Płazowe szczęście, nie wielkość obrali;

Niech ich ród szczęsny, cierpliwy i karny

Z pokorą znosi losów wyrok twardy,

My im zapłaćmy jałmużną pogardy...



5 maj 1868