Niechaj pracownik nie żali się cichy,

Gdy ziarno myśli wciąż rzucając świeże,

W oklaskach tłumu i błyskotkach pychy

za trud swój głośnej zapłaty nie bierze.



Rozgłos i sława przemija tak marnie

Jak tuman pyłu, którym wicher kręci...

Choć nagle cały widnokrąg ogarnie,

Znikając z oczu, znika i z pamięci.



Opada fala uwielbieniem wrząca

I tych, co w górę wyniosła na sobie,

Po krótkiej chwili znowu na dół strąca,

I grzebie żywcem w zapomnienia grobie.



Powoli nawet dźwięk imienia głuchnie -

Zgłuszą go nowi tłumu ulubieńce -

I w bezimiennym rozsypią się próchnie

Oznaki hołdów i laurowe wieńce.



Zginą od prądów chwilowych zawiśli

Za widmem sławy goniący sztukmistrze,

Lecz nie zaginie siew szlachetnych myśli

I nie przepadną natchnienia najczystsze.



Choć pracownika noc otoczy głucha,

Wyrosną kwiaty na cmentarnej grzędzie

I nieśmiertelna cząstka jego ducha

W sercu pokoleń późniejszych żyć będzie.



A nowych czasów dążenia i czyny,

Co nieświadomie zeń początek wiodą,

Te nie więdnące dając mu wawrzyny,

Będą dla niego najwyższą nagrodą!


Gdy jeszcze gościł na ziemi

Złe mu w gościnie tej było -

Miał serca, serca za wiele,

I to go właśnie zgubiło.



Był jak ta harfa eolska,

Co drży za każdym powiewem,

Miotany na wszystkie strony

Miłością, bólem i gniewem.



Greckiego piękna kochanek,

Czciciel potęgi i czynu,

Marzył o duchach niezłomnych

I szukał ludzi wśród gminu.



I bratnie podawał dłonie,

I wierzył, że pójdą razem

Zbratani wielkością celu,

Spojeni krwią i żelazem.



Anioła widział w kobiecie -

Lecz ta mu serce rozdarła,

A bracia? - ci go zawiedli,

Więc miłość ziemska umarła.



Kraj swój miłował rodzinny

Tęsknym uczuciem sieroty

I wierzył w zwycięstwo ducha,

W tryumf wolności i cnoty;



Wierzył, że naród szlachetny

Nie ginie i nie umiera,

Że znajdzie w każdym swym synu

Mściciela i bohatera.



Więc kiedy ujrzał nareszcie

Rozwiane najświętsze mary,

Strasznego rozbicia świadek

Ostatniej pozbył się wiary;



A chociaż uszedł przed wrogiem,

Nie uszedł potwarzy ciosu

I nie miał z kim się podzielić

Goryczą swojego losu.



I błądził wśród obcych ludów

Nieznany, samotny człowiek;

I umarł z dala od swoich -

I nikt mu nie zamknął powiek -



I nikt już o nim nie wspomni -

I jest już garścią popiołów -

A twarda ziemia wygnania

Na sercu cięży jak ołów.



28 wrzesień 1869