Choć w praw niezmiennych poruszasz się kole

Jeśli rozpoznasz twórcze ich zamysły

I ten ich związek z dobrem świata ścisły,

I cel ich wieczny w swoją wcielisz wolę -



Wtedy swobodne masz do czynu pole:

Opadło jarzmo, więzy twoje prysły,

I jako czynnik chętny, niezawisły,

W rozwoju świata grasz świadomą rolę.



Lecz gdy chcesz działać ku powszechnej szkodzie

Gwałcić istotne zadania człowiecze -

Trudem Danaid wszelka twoja praca;



Jarzmo niewoli kark ci wtenczas bodzie,

Wyższa potęga przemocą cię wlecze

I przeciw tobie czyny twoje zwraca.


Ból zasnął we mnie już z cicha,

Jak dziecię krzykiem zmęczone;

Łzy na dno duszy kielicha

Spływają niepostrzeżone.



Wszystkie żywota gorycze

Zamknąłem w sercu jak w grobie;

Niech drzemią w nim tajemnicze.

Nie mówiąc światu o sobie.



Lecz jeszcze męczarnia cudza

Łzę wydobywa spod powiek,

Do gorzkiej myśli pobudza

Przybity rozpaczą człowiek.



Jęk, który w ciemnościach słyszę,

Paląca nędzarzów skarga,

Jeszcze przerywa mi ciszę

I żalem pierś moją targa.



A nie tych żal mi najbardziej,

Co cierpią niezasłużenie:

Ci, jako rycerze twardzi,

Znieść mogą każde cierpienie:



Ci, chociaż los ich przygniata,

Chociaż nieszczęścia dłoń kruszy,

Mają współczucie od świata

I spokój własnej swej duszy.



Lecz żal mi tych, którym cięży

Poczucie spełnionej winy,

Co w sercu noszą kłąb węży

I cierpią z własnej przyczyny.



Takiej boleści posępnej

Najsilniej wstrząsa mną echo...

Gdyż w mrok ich duszy występnej

Nie można zstąpić z pociechą.